Analiza Literacka

Ciągle jeszcze we współczesnej analizie dzieł literackich można się zetknąć z dość przestarzałym podejściem do tego zagadnienia. Zwłaszcza w naszym kraju istnieje tendencja hołdowania starej szkole analizy. Widać to zarówno w opracowaniach krytyczno-naukowych, jak i w sposobie nauczania w szkołach oraz w ramach studiów. Bada się przede wszystkim intencje autora danej książki oraz jego uwarunkowania epokowe (tzw. sitz in leben – pojęcie zaczerpnięte z niemieckiej krytyki biblijnej). Takie podejście uważane jest za najbardziej poprawne i wskazane, a tymczasem już Jung zauważył, że siła oddziaływania dzieła sztuki, a więc także książki, opiera się na odniesieniu do archetypicznych symboli drzemiących w podświadomości zbiorowej. Tym tropem poszła szkoła francuska. Uznano, że analizę dzieła literackiego należy rozpocząć od zastanowienia się, co dla mnie – potencjalnego odbiorcy – jest w danej książce najważniejsze. Jakie symbole i myśli rezonują z moim własnym życiem? Do jakich refleksji prowadzi mnie lektura tej książki?

     Przy takim podejściu, analiza przestaje być zajęciem nudnym. Może nawet zainteresować uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych, którzy zazwyczaj do czytania książek odnoszą się, łagodnie mówiąc, z dużą rezerwą. Oczywiście wymienione wcześniej elementy analizy także są istotne, jednak powinny one stanowić kolejne etapy oparte na fundamencie odniesienia książki do własnego życia. Podobnie jest z przyjętym u nas podziałem na gatunki literackie. Powstaje coraz więcej książek, w których poszczególne gatunki przenikają się i zlewają. W tej sytuacji żmudne dzielenie ich i klasyfikowanie pod tym kątem wydaje się zupełnie bezcelowe.